Günümüzde uluslararası firmaların çoğunluğu, ticari operasyonları sırasında Çin’de bazı hukuki problemler ile karşılaşmaktadır. Bunlardan bir tanesi de marka tescil sürecidir.

Ancak bu noktada yanlış bilinen olgu; Çin Hukuk Sisteminin, marka haklarının korunması konusunda yetersiz olduğudur. Diğer bir deyişle, taklit ürünlerin Çin’de serbestçe üretilmesi ve satılmasıyla ilgili önyargıdır. Problemin temel sebebi ise yabancı firmaların uygulamış oldukları stratejik hatalardır.

Çin’de malumunuz üzere taklit ürünler, marka adlarının taklit edilmesi yaygındır. Fakat marka tescili yaptıran firmaların, söz konusu ürünler hakkında yasal ve ticari yaptırımlarda bulunma hakları mevcuttur. Konuyu daha sağlıklı incelemek açısından, Çin’in hukuksal sistemine değinmenin faydalı olacağını düşünüyorum.

1978’de Deng Xiaoping’in önderliğinde başlayan ekonomik reformlar kapsamında, devlet teşebbüsleri özelleştirilmiş ve yabancı yatırımcılar Çin’e gelmeye teşvik edilmiştir. Bu süreç içerisinde, ticari alanda ortaya çıkan hukuksal boşlukları gidermek için Çin hükümeti tarafından yeni yasalar yürürlüğe konulmuştur. 1993’de yürürlüğe giren Çin Şirketler Hukuku, bu ihtiyacın ilk ürünüdür. Bunu takiben 2005 Yılı’nda hazırlanan yeni şirketler hukuku ise üç temel prensip üzerine dayandırılmıştır:

1. Etkili bir kontrol mekanizması oluşturmak
2. Ticaret sistemindeki yapısal eksikleri gidermek
3. Yabancı hissedarları ve yatırımcıları korumak

Böylece, Çin’in küresel sisteme adaptasyonunu sağlayan etkili bir yasal zemin oluşturulmuştur. Bunlara ek olarak, 11.11.2001’de Dünya Ticaret Örgütü’ne kabul edilen Çin Halk Cumhuriyeti, uluslararası alanda da ticari bir aktör haline gelmiştir. Bu sebeplerden dolayı, Çin Ticaret Hukuku’nu yetersiz olarak tanımlamak önyargılı bir davranıştır.

Dünyaca ünlü bir kahve markası olan “Starbucks Corporation” adlı firmanın, Çin’de yerel bir şirkete karşı kazanmış olduğu hukuki zafer de; Çin yasalarının yabancı şirketleri marka tescili kapsamında eşit şekilde koruduğunun açık bir göstergesidir. Davanın içeriğine göre, 1999 Yılı’nda Çinli yerel bir firma, “Starbucks” markasının Çince tercümesi olan “Xing Ba Ke” ismini kendi adına tescil ettirir ve “Shanghai Xing Ba Ke Coffe Shop Ltd.” adlı bir şirketi 2000 Yılı’nda faaliyete geçirir. Ancak aynı sene Çin Pazarına girmeye karar veren gerçek Starbucks Firması, isim hakkının başka bir şirket tarafından tescil edildiğini fark eder ve duruma yasal platformda itiraz eder. 2003’de Şangay 2.Uyuşmazlık Mahkemesi tarafından Amerikan şirketi haklı bulunur ve uluslararası bir marka olan “Starbucks” ismi Amerikan şirketi adına tescil edilir. Duruma itiraz eden Çinli firma, dosyayı Çin Halk Cumhuriyeti Yargıtay’ına taşır. 2007 Yılı’nda sonuçlanan dava sonrasında, Çinli firma 500.000 RMB (79.136 USD) tazminata mahkûm olur ve isim hakkı gerçek Starbucks Co.’ya iade edilir.

Yukarıda belirttiğim örnekteki gibi, Çin’de karşılaşabilecek ticari ve hukuki problemler Çin’in yapısal eksikliklerinden değil; yabancı şirketlerin hatalı stratejilerinden kaynaklanmaktadır. Etkili ve uygun bir danışmanlık hizmetiyle Çin’de her tip sorunu çözmek mümkündür. Uygulamalar sırasında süreç uzun sürse de, Çin yatırımlarınızı gerçekleştirmek için elverişli bir ülkedir. Ancak marka tescili, hukuki bağlamda yapılması gereken önemli bir yasal işlemdir.

1979 Yılından itibaren gerçekleşmeye başlayan sosyal ve ekonomik reformlarla beraber; Çin hükümeti sosyal güvenlik sistemini de yeniden yapılandırmaya başlamıştır. Bu kapsamda yapılan araştırmalara göre, 2002 ile 2006 yılları arasında Çin Medikal Pazarının 15,1% büyüyerek 123 milyar $ seviyelerine ulaştığı tespit edilmiştir.

Bu gelişime sebep olan en önemli etkenlerden bir tanesi de Çin’in yaşlanan nüfus oranıdır. 2008’de yapılan sayımda, Çin nüfusunun 7,9%’nu teşkil eden 106 milyonu aşkın bir kitlenin, 65 yaş üzerinde olduğu tespit edilmiştir. Sağlık otoritelerinin öngörüleri ise, 2050 Yılında bu kitlenin 150% artarak 266 milyon seviyelerine ulaşacağı ve nüfusun 16,4%‘nü oluşturacağı yönündedir.  Çin’deki bu demografik dağılıma paralel olarak, sosyal sağlık hizmetlerine de talep artmaktadır. Bu kapsamda Çin Sağlık Bakanlığı tarafından yürürlüğe konulan sağlık reformu, beş temel prensip üzerine kurulmuştur;

1. Kentsel ve Kırsal nüfusun 90%’ını kapsayacak yeni bir sosyal sigorta sistemi oluşturmak.
2. Hastaların ilaç ihtiyaçlarını karşılamak için Çin’de yaygın ve etkin bir ağ oluşturmak.
3. Sağlık hizmetlerini daha etkin bir yapı haline getirmek.
4. Kırsal ve Kentsel bölgeler arasındaki eşitsizliği dengelemek.
5. Devlet hastanelerinin sayısını ve kapasitesini artırmak.

Çin Sağlık Bakanı,  Gao Qiang’de bu konu ile ilgili görüşlerini şu şekilde ifade etmiştir: “Sağlık Hizmetleri ve Çin de mevcut olan sağlık sigorta sistemi, halkın ihtiyaçlarını tam olarak karşılayamamaktadır. Ancak sağlık sisteminin iyileşmesi devletin olduğu kadar özel sektörün de görevidir.” Bu sebepten ötürü, 2005 Yılı’nda Çin Hükümeti tarafından yapılan yeni düzenlemeyle beraber, özel sigorta şirketlerinin Çin pazarına girişlerine izin verilmiştir. Çin Ticaret Odası’nın 2007’de açıklamış olduğu verilere göre, Çin’de 150 milyonun üzerinde insan, 103 özel sigorta şirketi tarafından sigortalanmıştır.  Yetkililer bu gelişmeyi, Çinlilerin artan gelir düzeyine bağlamaktadır. Ancak, halkın sağlık konularında bilinçlenmesi de kayda değer bir etkendir.  Özellikle Shanghai ve Beijing gibi kentsel nüfusun yoğun olduğu bölgelerde, özel sağlık sigortalarına olan yoğun talep, sağlık bilincinin eğitim seviyesi ile doğru orantılı olduğunun açık bir göstergesidir. 

Çin’de 1979’den itibaren gerçekleşen ekonomik reformlarla beraber,  Çin halkının gelir seviyesinde büyük bir artış gerçekleşmiştir. Özellikle 2000 ile 2006 Yılları arasında yapılan araştırmaya göre, kentlerde çalışanların geliri 87,2%; kırsal kesimde çalışanların geliri ise 74% oranında artmıştır. İstatistikler 2020’de, 700 milyon Çinli’nin orta düzey gelir seviyesine ulaşacağını işaret etmektedir.  Çin’de yaşayan diğer önemli bir sınıf ise, lüks tüketim yapabilen elit kitledir. 2009 verilerine göre, Çin lüks pazarında 250 milyon insanın, 8,5 milyar $ seviyesinde harcama yaptığı kaydedilmiştir. Bu da dünya lüks tüketiminin 25%’ine tekabül etmektedir. Diğer bir değişle, Çin devasa nüfus gücüyle tüketim gerçekleştiren önemli bir pazardır. Bu tüketimin büyük bir kısmı ise, 40-45 yaş arasında bulunan Çinli elitlerden oluşmaktadır.

Çin’de Medikal Turizmin Geleceği

2010 Yılı’nda yapılan bir araştırmada, Çinlilerin harcama yaptığı en önemli sektörlerden bir tanesinin sağlık hizmetleri olduğu tespit edilmiştir. Yetkililer bu gelişmenin devlet hastanelerinin yetersizliğinden kaynaklandığını belirtmektedir. Özellikle de Çinli elitlerin sağlık hizmetleri konusunda ayrıcalıklı olma isteği, medikal turizmi gibi alternatif seçeneklerin oluşmasına neden olmuştur. Bu kapsamda yapılan anketler, Çinli hastaların medikal turizmini cazip bulmalarını üç ana sebebe dayandırmaktadır:

1. Yabancı ülkelerdeki tedavinin profesyonelliği,
2. Çin’de tedavi için uzun süre beklemeleri,
3. Yurtdışındaki tedavinin, Çin’deki özel hastanelere kıyasla daha ucuz olması.

Bu sebeplerden dolayı, Çinli zengin hastalar medikal turizmini alternatif bir tedavi seçeneği olarak değerlendirmektedir. Özellikle, Çin’deki sigorta şirketlerinin de müşterilerine farklı sağlık poliçeleri sunma isteği, medikal turizmin popülerliğini arttırmıştır. İstatistiklere göre, Çin’de 250 milyonun üzerinde insan bu ayrıcalıklı hizmetten yararlanabilecek gelir seviyesine sahiptir. Bu da Türkiye gibi sağlık yatırımlarının bulunduğu ülkelere, büyük bir müşteri potansiyeli sunmaktadır.                      

Referanslar:

- National Bureau of Statistics of China (NBSC)
- Ministry of Labor and Social Security (MOLSS)
- China Ministry of Health (MOH)
- China Chamber of Commerce (CCC)

Çin’e olan ihracatımız 2010 yılında 2 milyar dolar sınırını geçerken, 2011 yılında 2,5 milyar dolar oldu. Çin’e olan ihracatımız 2010 yılında bir önceki yıla göre %43,2 oranında büyürken, 2011 yılında bir önceki yıla göre %10,4 oranında artış gösterdi.

Çin’e olan ihracatımıza genel bakış

- Çin’e olan ihracatımızın büyüme hızında bir önceki yıla nazaran düşüş söz konusu, 2010 yılında %43,2 oranında artan ihracatımız, 2011 yılındaki büyüme hızı %10,4 oranında kaldı.

- 2011 yılında Çin’e ilk defa, Gemi ve Yat sektöründe ihracat gerçekleştirildi. Bu sayede Çin’e yaptığımız ihracatımızdaki sektör sayısıda 24′e çıkmış oldu. 

- 2010 yılında ciddi düşüş gösteren tütün sektöründe 2011 yılında tekrardan hareketlenme yaşandı.

- Çin’e olan ihracatımızda başı çeken Maden ve Metaller sektörü, bir önceki yıla göre hafif düşme gösterdi.

- 2010 yılında Çin’e olan ihracatımızın %67,4 ünü Maden ve Metaller sektörü oluştururken, 2011 yılında bu oran %60,1′e geriledi.

- 2011 yılında hızlı büyüme gösteren ve dikkat çeken sektörler; Çimento ve toprak ürünleri, Deri ve deri mamülleri, Elektrik – Elektronik, Gemi ve Yat, Halı, Hazır giyim ve Konfeksiyon, Hububat, Bakliyat, Yağlı tohumlar ve mamülleri, Kimyevi maddeler ve mamülleri, Kuru meyve ve mamülleri, Makine ve aksamları, Meyve sebze mamülleri, Su ürünleri ve hayvancılık mamülleri, Tekstil ve hammaddeleri, Tütün, Yaş meyve ve sebze, Zeytin ve Zeytinyağı.

- 2011 yılında bir önceki yıla göre %84,5 düşüş gösteren Değerli Maden ve Mücevherat sektörümüz, Çin’e olan ihracatımızda en hızlı düşüş gösteren sektör oldu.

2010 yılı Çin’e olan ihracatımızı değerlendirdiğim yazıya buraya tıklayarak ulaşabilirsiniz…

Yukarıdaki veriler Türkiye İhracatçılar Meclisi‘nden alınmıştır

Çin tavşan yılını geride bıraktı, Ejderha yılına girdi. Ejder yılında Çin’in büyüme hızının düşmesi bekleniyor, AB ve ABD’de piyasalarında toparlanma olmazsa Çin’in büyüme hızının daha da düşmesi bekleniyor.

Ejder yılı başlıyor

Çin’de ejderha yılı başlıyor, yüz milyonlarca insan ailelerini görebilmek için Çin içinde seyahat ediyor. Tatilden sonra ne olacak şuan için kimsenin umrunda değil gibi, zira geçtiğimiz sene %9 luk bir büyüme ile kapandı.

Çin’in büyüme hızı düşüyor

Duruma baktığımızda bu sene için yapılan tahminlerin gerçekleştiğini görmek güç değil. Ekonomideki büyümede yavaşlama ilk çeyrekte etkilerini gösterecek, Ejderha iyimser bir bakışla 2012′de %8 büyüyebilecek. Ancak Avrupa ve Amerika piyasalarında bir iyileşme olmazsa ki bu büyük bir olasılık, bu durumda büyüme %7′yi geçmeyebilir. Ayrıca ihracattaki gerileme, artan ithalat ve euro değerindeki düşüşler Çin’in döviz rezervlerini de düşürecektir.

Enflasyon düştü

Hükümet aldığı tedbirlerle enflasyonu %6,5′dan %4 seviyelerine çekmeyi başardı, bu düşüş iyimser gözüksede hükümetin kontrol mekanizmalarını gevşetmesini beklememek gerek. En iyi ihtimalle Çin Merkez Bankası bankaların rezerv limitleri ve faizleri biraz gevşeterek, piyasadaki ticari ve şahsi kredi kullanımında mütevazi bir büyüme gerçekleşmesini sağlayabilir.

İnşaat sektörü yavaşlayacak

Gayrimenkul piyasalarında görülen düşüş özellikle Pekin, Şanghay gibi birinci sırada yer alan şehirlerde %30 lara varan düşüşlerin uzun bir sürede düşük kalacağı büyük bir ihtimal. Dolayısıyla inşaat sektörü de bu yavaşlamadan etkilenecektir.

Yerel hükümetlerin borçları her nekadar merkez hükümeti zorlamasada, 1.68 trilyon dolara ulaşmış vaziyette. Alınan tedbirler buralarda da kısıtlamaların olacağını gösteriyorki, inşaat sektörünü yavaşlatacak ikinci bir faktör.

Ejderler Avrupa’da şirket avında

Çin’deki yavaşlamalara rağmen, Çinli büyük şirketler Avrupalı teknoloji firmalarını ekonomik darlıktan yararlanarak satın almaya çalışıyor. Bu hareket RMB’nin uluslararası piyasalarda güçlenmesini ve yer edinmesinide sağlıyor. Finansal alanda açılma kontrollü şekilde devam ederken, yapılan değişiklikler önümüzdeki iki sene içerisinde şirketler dışında Çinli yatırımcılarında, Avrupa ve Amerika mevcut olan yatırım enstrümanlarını kullanarak şahsi paralarını değerlendirmeleride mümkün olabilecek. Bank Of China, China Communications ve diğer önemli Çin bankaları, Türkiye ve Avrupa’da temsilciliklerini ve yaptıkları anlaşmaları güçlendiriyorlar, örneğin şu anda Türkiye’de bankalar RMB mevduatları açabiliyorlar.

MBA öğrencileri Çin’de yarı fiyatına iş arıyor

Çin’de ekonomik gelişme ve batı ülkelerindeki kriz enteresan sonuçlar doğuruyor. Bunlardan bir taneside günden güne artan yabancı eleman sayısı. Özellikle yeni mezunlar, MBA öğrencileri Çin’de iş arıyorlar. Avrupa’da alabilecekleri maaşın yarısına razı olarak çalışıyorlar. Çin’de 600 bin kişinin üzerinde yabancı bulunuyor.

Türk Standartları Enstitüsü (TSE) yeni politikaları çerçevesinde küresel oyuncu olma yönünde ciddi adımlar atıyor. TSE Başkanı Hulusi Şentürk Bey ile TSE’nin yeni politikasını ve Çin’deki yapılanma süreci üzerine röportaj yaptık.

TSE yeni yapılanma sürecinde neler yapmak istiyor ?

TSE olarak yeniden yapılanma sürecimiz, TSE’nin yurtdışına açılma politikaları çerçevesinde oluşturuluyor. TSE ülkemizde belgelendirme yapan bir kuruluş, bunun dışında yurtdışından talep olduğunda, münferit olarak bu talepleri karşılayan bir kuruluş. Ancak biz bu yapıyı değiştirerek, dünyanın her yerinde TSE olarak belgelendirme çalışmasını yapmak istiyoruz. TSE Dış İlişkiler Müdürlüğümüzü, daire başkanlığı seviyesinde yeniden yapılandırdık. Bu çerçevede ilk uygulamamızı Çin’de başlatıyoruz. Amacımız dünyanın en az 40-50 ülkesinde açılacak ofisler ve temsilcilikler vasıtasıyla, TSE’nin belgelendirme çalışmalarını küresel çapta yapması. TSE ülkemizde çok büyük kuruluş, ancak küresel pazara baktığımızda kendi alanımızda uluslararası platformda hareket eden muadilleri gibi kuruluşlar karşısında çok küçük kaldığını düşünüyoruz. Bu kuruluşların büyümelerinin en büyük sebebi küresel pazarda yer almaları. Bu kuruluşlarla aynı ligde yer alabilmek için küresel pazara açılıyoruz.

TSE Çin’de ofis açarak ne yapmayı planlıyor ?

Çin’de ofis açarak, Çin’den Türkiye’ye giden ithal mallarda, ithalatçımızın çektiği sıkıntıların önüne geçmek istiyoruz. Aynı zamanda da TSE markasını Çin pazarı üzerinden dünyaya da tanıtmak istiyoruz. Bugün Çin ve etrafı dünyanın ekonomi merkezi konumunda. Bu bölgede TSE olarak yer almadığımız müddetçe küresel bir güç olmamız mümkün değil. Burada sistem iki türlü işleyecek, Türkiye, Suudi Arabistan ve benzeri Orta Doğu ülkelerine mal satmak isteyen Çinli firmalar, TSE belgesine başvurduğu takdirde belgelendirme çalışmaları yapacağız. Bu onların bu bölgelere daha rahat mal satmasını sağlayacaktır, TSE belgesi bu bölgelerdeki ülkelerin birçoğunda prestiji güvenilirliği kabul edilmiş geçerli bir belgedir. İkinci amacımız da ithalatçımızın önündeki engelleri kaldırmak.

TSE’nin Çin’de ofis açması, Türk ithalatçısına ne gibi fayda sağlayacak ?

İthalatçımız Çin’den belgeli mal alsa bile, Türkiye’ye geldiğinde TSE tarafından kontrole tabi tutuluyor, aldığı ürünler teste gönderiliyor, bazen günlerce hatta aylarca gümrükte beklemek zorunda kalıyorlar. Her bekledikleri gün başında da gümrük antrepoları için ciddi bedeller ödüyorlar, bu da ithalatçımızın maliyetlerini artırıyor. TSE olarak biz Çin’de bizzat belgelendirmeyi yaptığımızda, aynı zamanda TSE’nin kontrolü yerine de geçeceği için gümrüklerde bekleme ve dolayısıyla oradan meydana gelen maliyet artışları ortadan kalkmış olacak ve ithalatçımızın riski sıfıra inmiş olacak. İthalatçımız artık Çin’den bir mal aldığında artık bunu gümrükten geçirip geçiremeyeceğini, gümrükten geçse bile kaç gün gümrükte bekleyeceğini düşünmekten kurtulmuş olacak.

TSE belgesi Çinli firmalara ne gibi avantaj sağlayacak ?

TSE belgesi, Çinli firmaların gerek Türk pazarında gerek Ortadoğu pazarında çok rahat müşteri bulmasını sağlayacaktır, bu pazarlarda TSE belgeli mal aranmaktadır. Çinli firmalar bu belgeyi TSE’den aldıkları takdirde, bu bölgeden mal ithal etmek isteyen firmalar için öncelikli tercih edilen kuruluşlar olacaktır.

TSE’nin Çin pazarında ileriye dönük beklentileri neler ?

Çin pazarında ileriye yönelik belge sayımızın artırılması, pazar hacmimizin artırılması ve Çin üzerinden dünyanın her yerine yapılacak ihracatlarda da TSE olarak iş yapmak istiyoruz. TSE uluslararası tüm kurumlara üye olan, akredite olan bir kuruluştur. Aynı zamanda biz hedefimiz kapsamında dünyanın çok farklı noktalarında ofisler açmak istiyoruz. Ofislerimiz arasında kurulacak ilişkiler ağıyla ürünlerin bir ülkeden diğer ülkeye gitmesini sorunsuz sağlamaya çalışacağız. Özellikle Afrika ve Ortadoğu pazarı bu anlamda önemli. Bu bölgelerde ağırlıklı olarak Çin’den mal aldıkları için, biz Çin’den hareketle tüm küresel pazara ulaşmayı hedefliyoruz.

Türk Standartları Enstitüsü’ne, küresel vizyonlarını uygulamaya geçirme sürecinde başarılar diliyor, bizlere zaman ayıran TSE Başkanı Hulusi Şentürk Bey’e, TSE yönetim kuruluna ve röportajı yapmama yardımcı olan TSE Dış İlişkiler Dairesi Başkanı Cevdet Özmen Bey’e teşekkür ediyorum.

Çin Günlüğün’deki tüm özel röportajlara buraya tıklayarak ulaşabilirsiniz…