Türkiye olarak 2023 yılında 500 milyar dolar ihracat hedefimiz var. Hedef 2023 ihracat raporuna, Çin penceresinden baktığımızda bir takım tutarsızlıkları söz konusu. Bu tutarsızlıkları ele alarak, bazı noktalara dikkat çekmek istiyorum.

Hedef 2023: 500 Milyar Dolar İhracat Strateji Raporu

Öncelikle tutarsızlıklara geçmeden önce sizlere raporu biraz anlatayım, zaten rapor 344 sayfa, bunun yüzden fazla sayfası raporun nasıl yazıldığını, nasıl oluştuğunu anlatıyor. Sektör temsilcilerini topladık, çalıştay yaptık, gibi gibi. Eleştirmiyorum, sadece ileride yazacaklarımı anlamanızı kolaylaştırsın diye söylüyorum. Birde bu genel hatlarıyla hazırlanan rapor, bunun haricinde ihracat yaptığımız 24 sektör içinde herbiri ayrı ayrı 150-200 sayfalık raporlar hazırlanmış. Raporu okuduğumuz zaman ciddi bir çalışmanın yapıldığını görüyoruz. Türkiye’de sektör öncülerinden, akademisyenlerden toplanan heyetlerle çalıştaylar yapılıp bir ihracat yol haritası çıkartılmış. Sektör ve ihracat planlamaları, sektörlerin önündeki engeller, bunların aşılması, sektörün dünyadaki durumu gibi çok ciddi bir çalışma.

Rapordaki eksik !

Raporda ben bir bakış açısının eksik olduğunu düşünüyorum, işte bu bakış açısı raporda olmadığından dolayı yazılan raporla gerçek hayattaki ihracat çelişiyor. Raporda diğer ülkelerin pazar durumlarının, sektörlerinin pek incelendiğini düşünmüyorum. Bu inceleme olmadığından ötürü ve raporu hazırlayanların ihraç ülkeleri pazarları hakkında yeterli bilgileri olmadığından dolayı, masa başında yazılan raporla, gerçek ihracat ve sektör temsilcilerinin söylemleri farklılıklar gösteriyor. İşte bu tezimde, Türkiye’nin Çin’e gerçekleştirdiği ihracattan yola çıkarak belgelerle ortaya koyuyorum.

Halı sektörü Çin pazarını neden hedeflemiyor ?

İlk örnek olarak Halı sektörünü alacağım, mesela Çin’e olan halı ihracatımız her sene %100′ün üzerinde artış gösteriyor. Peki bunca talebin olduğu pazar, hedef pazar olarak neden rapora girmez ? Bu pazarda tanıtım faaliyetleri yapılarak o talebi neden daha yukarılara çekmek istemeyiz ? Sizlere Çin’e olan Halı ihracatı rakamlarımızı vereyim. Halıcıların 2009 yılında Çin’e yaptığı ihracat, 3.389.460 USD, bu ihracat 2010 yılında %111 büyüyerek 7.172.458 USD oluyor. 2011 yılında bir önceki yıla göre %167 büyüyerek 19.162.738 USD oluyor. Yani her yıl yüzde yüzden fazla büyüyen bir pazar hedef pazar kriteri taşımıyor.

Su ürünlerindeki tezatlık

Yine Hedef 2023 ihracat raporumuzda Su ürünlerinde Çin’i hedeflemiyoruz. Yani dünyanın en büyük su ürünleri pazarına biz ihracat yapmayı hedeflemiyoruz. Dünyanın en büyük su ürünleri pazarının ithalatından binde bir pay dahi almıyoruz. Çin su ürünleri pazarı hakkında yazmış olduğum yazıyı okuyun lütfen. İşin başka bir boyutu, Hedef 2023 raporunda Su ürünleri Çin pazarını hedeflemezken, Su Ürünleri Tanıtım Grubu (STG) Çin’i hedefliyor. Su Ürünleri Tanıtım Grubu, 2011 yılının Eylül ayında Hong Kong’da, Kasım ayında da Qingdao’da Çin’in en büyük su ürünleri fuarına katıldı ve fuar sonrası açıklamaları lütfen okuyun.

STG Başkanı Melih İşliel, Çin’de 200 milyon alım gücü yüksek müşteri kitlesi olduğunu, bu kitleye Türk levreği, çipurası ve alabalığı yedirmek istediklerini belirtti.

Hani sektör temsilcileri ile birlikte bu çalıştaylar yapılmamışmıydı ? Soruyu ters şekilde de sorabiliriz, Su ürünlerinde Çin hedef pazar değilse, neden Çin’de tanıtım faaliyeti yapıyoruz. Haa bu arada ilginç bir tesadüf daha, Su ürünleri ve haycancılık mamüllerinin Çin’e olan ihracatı da bir önceki yıla nazaran 2011 yılında %133 büyüdü ! Ne kadarını su ürünleri, ne kadarını diğer hayvansal ürünler oluşturuyor bilmiyoruz.

Bilginiz açısından yazayım, Çin’e ihracatı hedeflemediğimiz diğer sektörlerin Çin’e ihracatlarındaki durum; Ağaç ve Orman ürünleri 2011 yılında %36, Elektrik – Elektronik %30, Çimento ve Toprak ürünleri %35, Yaş Sebze Meyve %100.000 (!) büyüdü.

Umudumuz başkanın son cümlesi

Türkiye İhracatçılar Meclisi Başkanı Sayın Mehmet Büyükekşi, ilgili raporun başında kalın puntoyla yazmış olduğu bir anektodu var.

Bu çalışma kesinlikle statik bir çalışma değildir. Proje kapsamında kurulan TİM Strateji ofisi tarafından revize edilerek canlı tutulacaktır.

Umarım çalışmanın revizeleri yapılırken ülke potansiyelleri ve ülkelerin mevcut durumlarını da kapsayacak geniş bir çalışma olur. Bu arada 500 milyar hedefine inanan ve onun gerçekleşmesi için çalışan biriyim. Sadece ihracat strateji raporu hazırlanırken, malları satmayı planladığımız ülkelerin penceresinden neden olaya ciddi şekilde bakılmamış ona dikkat çekmek istedim.

Çin’e olan ihracatımız 2010 yılında 2 milyar dolar sınırını geçerken, 2011 yılında 2,5 milyar dolar oldu. Çin’e olan ihracatımız 2010 yılında bir önceki yıla göre %43,2 oranında büyürken, 2011 yılında bir önceki yıla göre %10,4 oranında artış gösterdi.

Çin’e olan ihracatımıza genel bakış

- Çin’e olan ihracatımızın büyüme hızında bir önceki yıla nazaran düşüş söz konusu, 2010 yılında %43,2 oranında artan ihracatımız, 2011 yılındaki büyüme hızı %10,4 oranında kaldı.

- 2011 yılında Çin’e ilk defa, Gemi ve Yat sektöründe ihracat gerçekleştirildi. Bu sayede Çin’e yaptığımız ihracatımızdaki sektör sayısıda 24′e çıkmış oldu. 

- 2010 yılında ciddi düşüş gösteren tütün sektöründe 2011 yılında tekrardan hareketlenme yaşandı.

- Çin’e olan ihracatımızda başı çeken Maden ve Metaller sektörü, bir önceki yıla göre hafif düşme gösterdi.

- 2010 yılında Çin’e olan ihracatımızın %67,4 ünü Maden ve Metaller sektörü oluştururken, 2011 yılında bu oran %60,1′e geriledi.

- 2011 yılında hızlı büyüme gösteren ve dikkat çeken sektörler; Çimento ve toprak ürünleri, Deri ve deri mamülleri, Elektrik – Elektronik, Gemi ve Yat, Halı, Hazır giyim ve Konfeksiyon, Hububat, Bakliyat, Yağlı tohumlar ve mamülleri, Kimyevi maddeler ve mamülleri, Kuru meyve ve mamülleri, Makine ve aksamları, Meyve sebze mamülleri, Su ürünleri ve hayvancılık mamülleri, Tekstil ve hammaddeleri, Tütün, Yaş meyve ve sebze, Zeytin ve Zeytinyağı.

- 2011 yılında bir önceki yıla göre %84,5 düşüş gösteren Değerli Maden ve Mücevherat sektörümüz, Çin’e olan ihracatımızda en hızlı düşüş gösteren sektör oldu.

2010 yılı Çin’e olan ihracatımızı değerlendirdiğim yazıya buraya tıklayarak ulaşabilirsiniz…

Yukarıdaki veriler Türkiye İhracatçılar Meclisi‘nden alınmıştır

Çin pazarına girerken firmaların es geçtiği, varlığından da bir çoğunun haberdar olmadığı bir sorun hedef belirlemek. Çin’in gelişmiş bir kaç şehrini görüp onlara odaklanırak es geçilen bu sorunu, Çin’e farklı açıdan bakarak ele aldım.

Çin pazarına girmek isteyen firmaların, Çin pazarına girememesinin nedenlerinden biri hedef belirleyememeleri ya da gerçekçi hedef belirleyememeleri. Sağlıksız hedeflerin sonucunda Çin pazarında başarısız olan firmalar, aynı zamanda bünyesinde birçok fırsatları barındıran Çin pazarını da ellerinin tersiyle itmiş oluyorlar.

Türk firmalarının Çin ile macerası, “Her Çinliye bir (fındık, zeytin, sakız v.s.) satsak” ile başladı. Kulağa hoş gelen ama altı boş olan bu hedefler tutmayınca, hedeflerini tutturamayan firmalar Çin pazarından çekildi. Mesafe olarak Türkiye’ye uzak kontrolü zor olan bu pazara, daha sonra girmek isteyenler farklı magazinsel bir hedef buldu. Yeni hedef “Zengin Çinliler”, Türkiye’nin nüfusundan daha fazla olan Çin’in zenginlerine mal satma yarışması. Çinli zenginlerin nerelere harcamalar yaptıklarını, harcama yaparken neler düşündüğünü, hangi ürünlerde paralarını esirgemediklerini, ne tür ambalajların zenginliği temsil ettiğini, hangi sektörlerde yabancı mallara ilgi duyduğunu bilmeden Çinli zenginleri hedeflemek de, her Çinliye bir şey satmayı hedeflemek arasında bir fark yok. İki hedefin de altı boş.

Temeli sağlam olmadan iki dudak arasından çıkan bu hedeflerden sonra, önümüzdeki dönemlerde ortaya atılacak hedefi ise ben size şimdiden açıklayayım. “Çin’in gelişmekte olan orta sınıfı ya da Çin’in gelişmekte olan ikinci ve üçüncü kademeli şehirleri”. Çin hakkında bu kadar fikir kirliliği üzerine, Çin pazarında hedef belirleme konularında firmalarımıza altın değerinde bu yazıyı yazmak farz oldu.

Çin’e birde bu açıdan bakın !!

Çin yüz ölçümü olarak Avrupa’nın 1,5 katı büyüklüğünde, nüfus olarak da yaklaşık iki katı büyüklüğündedir. Çin’de yaşayan Çinliler, 56 etnik millete mensuptur. Bölgeden bölgeye dilleri bile değişen Çinlilerin, inanışları, yaşam koşulları, gelir seviyeleri, damak tadları bile değişmektedir. En büyük bayramları olan Çin yeni yılında bile, sofralarına koymuş oldukları yemekler bölgeden bölgeye değişiklik göstermektedir. Bu süretle hedefimiz “ÇİN” dediğiniz anda, pazar araştırması, Çin’e giriş planı, gelişme ve yayılma stratejisi yapmadığınızda aslında hedefsizsinizdir. Hedefsiz olarak Çin pazarında başarılı olmaya çalışmanız da hayal kırıklıklarıyla ya da maddi kayıplarla sonuçlanacaktır. Bir ikincisi Avrupa’nın 1,5 katı büyüklüğünde olan pazar içinde, Çin’de bir fuara katılalım deneyelim gibi yaklaşımların sonu, sokağa atılacak para ile eşit değerdedir. Çin’de katılacağınız fuarları da planlamalı ve fuar fuar hedef belirlemelisiniz.

Çince broşür yaptırmak, Çince kartvizit tasarlatmak, kartviziti iki elle vermek ya da basit Çin kültürlerini öğrenerek, Çinlilere şirin gözükerek pazarda başarılı olmayı beklememelisiniz. Çin’de düzgün hedef bölge belirlemek, bu bölgeyi iyi özümsemek, buradaki distribitörleriniz, kanallarınızla iyi ilişkiler geliştirmek ve daha sonra pergelinizi genişleterek, ilk seçmiş olduğunuz pilot bölgedeki başarıyı adım adım yaymaya çalışarak başarılı olabilirsiniz.

Bu çalışmaların hiç birisini Türkiye’den yapamazsınız Çin’de olmalısınız. İkincisi pazarda hızlı davranmak istiyorsanız, ekibinizi eğitecek tecrübesiyle sizlere yol gösterecek kapılar açacak danışmanlara ihtiyacınız vardır. Danışmanlarınızı seçerkende çok dikkatli olmalısınız, danışmanım, analistim, onu da yaparım bunu da yaparım diyen çok ehil olmayan insanda bulunmaktadır. Danışmanlığınızı yapacak firmaları Ticaret Ateşeliklerinden sordurun.

Aynı zamanda Çin pazarı sadece biz danışmanlara bırakılacak kadar küçük pazar değildir, dolayısıyla pazarla ilgilenmeli ve danışmanınızla birlikte stratejiler geliştirmelisiniz.

Çin’e olan ihracatımız 2010 yılında ilk defa 2 milyar dolarlık sınırı geçti ve 2.26 milyar dolar olarak gerçekleşti. Çin’e ihracatımızdaki en büyük kalem 1,52 milyar dolarla madencilik olurken, en düşük kalem 151 dolarla yaş sebze meyve oldu.

Çin’e olan ihracatımıza genel bakış

- Çin’e olan ihracatımız 2009 yılına nazaran %43,2 oranında artarak 2.26 milyar dolar olarak gerçekleşti
- Çin’e ihracatımızın %67,4 maden ihracatımız oluşturuyor.
- Maden ihracatımız 2009 yılına göre %57,9 oranında artarak, 1.52 milyar dolar oldu.
- İhracatımızda en hızlı büyüyen ihraç kalemi 2010 yılında halı  oldu. Çin’e olan halı ihracatımız bir önceki yıla göre %111,62 artarak 7.17 milyon dolar oldu. Halı ihracatımız 2008 yılına oranla büyüme oranı %56.11′de kaldı.
- Yılın süprizlerinden olan Fındık ihracatımız bir önceki yıla göre %86,34 artarak, 11.23 milyon dolar oldu.
- Çin’e ihracatımızda en hızlı büyüyen kalemlerin başında bir önceki yıla nazaran %111,62 büyüyen halı yer alırken, ikinci sırada %87,34 lik büyüyen fındık, üçüncü sırada da %67,86 büyüyen ağaç ve orman ürünleri yer aldı.

Çin’e ihracatımız

2010 yılında Çin’e artan ihraç kalemlerimiz, ağaç ve orman ürünleri, çimento, deri, elektrik, fındık, halı, kimyevi maddeler, konfeksiyon, kuru meyve, madencilik, makine, otomotiv, meyve sebze ve tekstil oldu. Aşağıdaki tablodan tüm ihraç kalemlerimizi 2008, 2009 ve 2010 yıllarını karşılaştırabilirsiniz.

Zeytinyağı ihracatı düşüyor

Çin zeytinyağı pazarı hızlı şekilde büyüsede, Türk zeytinyağı Çin pazarında kan kaybediyor. 2008 yılında Çin’e olan zeytinyağı ihracatımız 3.37 milyon dolardayken, 2009 yılında 1.89 milyon dolara ve 2010 yılında 1.31 milyon dolara geriledi. Pazarın %47 sine hakim olan ve pazarda zeytinyağı = İspanya’dır algısı olmasına rağmen, Türk zeytinyağının İspanyol zeytinyağından pahalı olması, Türk zeytinyağının Çin’e ihracatındaki en büyük engel. Türk zeytinyağı sektörü bu konuda mevcut pazarlarını kaybetmemek, pazar payını artırmak için dile getirdiği, ihracat kaydıyla ithalata izin verilen DİR (dahilde işlem rejimi) taleplerinden de henüz sonuç alabilmiş değil.

Yukarıdaki tüm veriler, TİM (Türk İhracatçılar Meclisi) tarafından açıklanan rakamlardır.

Çin’in en önemli gıda fuarlarından FHC Gıda fuarında, Zeytin ve Zeytinyağı Tanıtım Komitesi Başkanı Metin Ölken Bey ile, komite olarak Çin hedeflerini ve sektör üzerine görüşme fırsatımız oldu.

Çocukluğu zeytin ağaçlarında geçti

Metin Ölken, İzmir Karşıyaka’da yaşayan bir ailenin çocuğu. Zeytin ve zeytinyağı tutkusu çocukluk zamanlarından başlıyor. Çocukluğunu, İzmir Şakran’da bulunan yazlıklarında, zeytin ağaçlarında oynayarak, zeytin toplayarak geçti diye özetliyor. Küçüklüğünden beri iyi bir zeytin ve zeytinyağı tüketicisi olan Metin Bey, iş hayatında da zeytin ve zeytinyağından ayrılamamış. Zeytin ve Zeytinyağı üreten ve ihracat yapan bir firmada dış ticaret müdürlüğü yapan Metin Bey, daha sonralarda %75 İtalyan ortaklı kendi firmasını kurmuş, bu ortaklık 10 yıl sürmüş. Firması sektörde daima Türkiye’nin en büyük üç ihracatçısı arasında yer almış.

Zeytinyağı ihracatçısı mutsuz

Türk zeytinyağının neden rekabetçi olamadığını soruyorum Metin Bey’e, ihracatçıların geneli mutsuzken zeytinyağ ihracatçılarınkini de Metin Bey’den dinledik. 3-4 yıl önce Türkiye’de yaşanan kuraklık sebebiyle, zeytin hasatı 75 bin ton ortalamanın altında kalmış ve fiyatlarda ciddi artışlar olmuş. Daha sonraki yıllarda 140 – 150 bin ton ortalamayı yakalamış olsalarda TL’nin değerli olması nedeniyle ihracatçılar rekabetçi fiyatı yakalayamıyorlar. Zeytin ve zeytinyağı sektörü önceleri 350 milyon doların üzerinde ihracat yaparken şu sıralar 170 – 180 milyon dolar arasında seyrediyor diyor Metin Bey.

Türk Zeytinyağı Çin’i hedefliyor

Zeytinyağı Tanıtım Komitesi, 2007 yılında uluslar arası arenada bir Türk imajı yaratmak, Türkiye’nin zeytinci bir ülke olduğunu dünyaya anlatmak için kurulmuş. Zeytinyağı Tanıtım Komitesinin hedef pazarları; Çin, Japonya, Rusya, Irak, İngiltere ve geleneksel pazarlar olarak tabir ettikleri, ABD, Romanya, Kanada ve Almanya. Zeytinyağı Tanıtım Komitesi, geleneksel pazarlarda sıkıntı olduğunda, tanıtım aktiviteleri çalışmaları düzenlerken, hedef pazarlarda üç ayaklı bir çalışma düzenliyorlar.

Zeytinyağı hedef pazarlara üç ayaklı bir çalışmayla giriyor

1. Hedef pazarlarda yapılacak tanıtım etkinlikleri, sunum ve tadım aktiviteleri. Bu çalışmalarla, Türkiye’yi, Türk zeytinyağını, ilgili ülkedeki alıcılara ve medyaya tanıtıyorlar. Çin’de bu etkinliği FHC fuarının yanında 11.11.2010 günü Intercontinental Shanghai Expo otelinde yapıldı.

2. Zeytinyağı’nın hasat zamanında, hedef ülkelerden alım heyetleri getirerek potansiyel alıcılara, Türkiye’yi, Türk zeytinyağını tanıtıyorlar. Bu çalışmayı da 2010 Kasım’ın ilk haftası Türkiye’de yapıldı.

3. Türkiye’den bir ticaret heyetini hedef pazara götürerek, o ülkedeki alıcılar ve distribütörlerle görüşmelerini sağlıyorlar. 2011 yılının ilk yarısında Çin’e bir ticaret heyeti getirmeyi hedefliyorlar.

Zeytin ve Zeytinyağı Tanıtım Komitesi Başkanı Metin Bey’e röportaj için teşekkür ediyor, komite olarak kendilerine Çin’de ve diğer pazarlarda başarılar diliyoruz.